 |
 |
|
Suveren
Azərbaycanın paytaxtı müasir Bakı yaxın Şərqin ən böyük şəhərlərindən
biridir. Təbii amfiteatrın ərazisində yerləşən şəhər 150 km2
ərazini tutur və dəniz buxtası boyunca təxminən 20 km uzanıb
gedir.
Bakı və neft bir-birindən ayrılmayan anlayışlardır.
Neft yataqlarının mövcudiyyəti Abşerona fəhlə axınına səbəb
olmuşdur. Burada neftçıxarma və neft emalı, energetika, maşınqayırma,
kimya, metaltökmə kimi sənaye sahələri inkişaf etmişdir. Xəzərin
böyük limanlardan biri olan şəhərdə gəmiqayırma sahəsi də
əmələ gəlmişdir. Sənaye obyektlərinin ətrafında fəhlə qəsəbələri
yaranmışdır. 30-cu illərin əvvələrində Bakı təkcə Qafqazın
deyil, həm də bütün keçmiş SSRI-nin əhalisi çox olan sənaye,
mədəni və elmi mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Buna görə
də Moskva və Leninqrad şəhərlərində metropoliten tikintisindən
sonra hələ 1932-ci ildə Bakı şəhərinin inkişafının baş planının
ilkin variantların da yerüstü nəqliyyatın işini yüngülləşdirmək
və şəhərin dar-darısqal küçələrini tramvay, trolleybus və
avtobus nəqliyyatından təmizləmək üçün ən sürətli və rahat
nəqliyyat növünün- metropolitenin tikintisi qərara alındı.
Lakin bir qədər sonra başlanan 1941-1945-ci illərin
müharibəsi həmin niyyətlərin həyata keçirilməsinə mane oldu.
Yalnız 1947-ci ildə, dağıdıcı müharibədən 2 il sonra hökumət
layihə- axtarış işlərinin aparılmasının başlanması barədə
qərar qəbul edir. 1949-cu ildə metropolitenin tikinti bazasının
yaradılması başlanır, 1954-ci ildə isə birinci xəttin texniki
layihəsi təsdiq olunur və metropolitenin 12,1 km-lik xəttinin
inşası başlanır. Baş yolun xətləri dəniz sahilindən 500-700-m
aralı keçərək buxtaya paralel surətdə uzanıb gedirdi.
|
|
|
 |
|
1953-cü
ildə tikinti işləri müvəqqəti dayandırılır
və yalnız 1960-cı ildə bərpa olunur. Bu
da Bakı metropoliteninin istismara verilməsini xeyli gecikdirir.
1966-cı ildə tərkibində hərəkət,
hərəkət qatarları, yol və tunel qurğuları,
sanitariya texnikası və elektromexanika, işarəvermə
və rabitə, material-texniki təminat xidmətləri
kimi 6 xidməti olan Bakı Metropoliteni Idarəsi yaradılır.
1967-ci il noyabrın 6-da Bakı şəhərində
metropolitenin 5 stansiyası və 9,2 km-lik yeraltı
xətləri olan Ι növbəsi istismara verilir,
həmin stansiyalardan 4-ü böyük dərinlikdə
idi ki, bunlardan da birisi Qara şəhər adlanan ərazidə
yerləşən "Xətai" stansiyası idi.
Ilk qatarı maşinist Salman Ələkbərov və
maşinist köməkçisi Akif Mirzəyev idarə
edirdi. 1967-ci il noyabrın 25-dən metropolitenin daimi
istismarı və qatarların müntəzəm hərəkəti
başlandı.
Stansiya və tunellərdən başqa böyük
texniki tikililər kompleksi də istismara verildi: elektrik
deposu, şaxta lülələri, yanaşma tunellərin,
drenaj suatmaları ilə birlikdə ventilyasiya kompleksləri.
Güclü ventilyatorlar və sanitariya-texnikası
qurğuları, xidmət kompleksləri ilə birlikdə
12 eskalator lenti quraşdırıldı. Fəaliyyət
göstərən mərəkəzi dispetçer məntəqəsi
də işə salındı. Bu böyük və
yüksək ixtisaslı layihəçilər, inşaatçılar
və istismarçılar dəstəsinin qələbəsi
idi, axı, Bakı şəhər metropoliteninin tikintisi
çox mürəkkəb hidrogeoloji şəraitdə
həyata keçirilmişdi və öz növbəsində
gülli miqdarda xüsusi hazırlıq işləri
həcminin yerinə yetirilməsini tələb etmişdi.
Bakıda tunel qazmasının çox ağır hidrogeoloji
şəraiti hamı tərəfindən təsdiq
olunmuş bir reallıqdır və bütün aparıcı
metrotikən mütəxəssislər qeyd edirdilər
ki, bu kimi şəraitlə dünyanın digər
şəhərlərində heç vaxt qarşılaşmamışlar.
Axı, o zamanlar tunellərin dərinliyi qabaqcadan müəyyən
olunurdu və onları sonradan təshih etmək üçün
heç bir imkan qalmırdı. Buna görə də
ən əlverişsiz sahələrdə tunellərin
inşası zamanı kesson qazması, su səviyyəsinin
azaldılması, yüksək məhsuldarlıqlı
mexaniki alətlər və dağ-mədən avadanlıqları
tətbiq olunmaqla qruntların süni möhkəmləndirilməsi
kimi xüsusi qazma üsulları tətbiq edilirdi.
Kesson üsulu ilə qazma yeni və ən mürəkkəb
iş növü idi. Bakıda kessonda iş təcrübəsi
olan qazmaçılar yox idi. Qısa müddət ərzində
Bakıya müvafiq ixtisası olan onlarla təcrübəli
qazmaçılar göndərildi. Bəzi sahələrin
inşası zamanı qazmanın xüsusi sementləmə,
silikatlama və kesson iş üsulları tətbiq
olundu. "Elmlər Akademiyası-Inşaatçılar"
stansiyaları arasındakı tunelin qazılması
zamanı suyun gözlənilməz və çox güclü
bir axınla tikinti obyektinə daxil olması hadisəsi
baş verdi. Sonradan bütün işlər qəza
sahəsində azotla dondurulma üsulunun tətbiqi
ilə aparıldı.
|
| ardi
|
|
 |